Για τις περισσότερες χώρες, τα σκουπίδια εξακολουθούν να αποτελούν ένα δύσκολο και ακριβό πρόβλημα διαχείρισης, όμως σε ορισμένες από τις πιο προηγμένες ευρωπαϊκές οικονομίες έχουν αποκτήσει διαφορετική αξία, καθώς χρησιμοποιούνται ως πρώτη ύλη για την παραγωγή ενέργειας. Η Σουηδία, η Δανία και η Ολλανδία έχουν αναπτύξει εδώ και χρόνια εκτεταμένες υποδομές ενεργειακής αξιοποίησης απορριμμάτων και έχουν περιορίσει σημαντικά την ταφή, φτάνοντας σήμερα στο σημείο να εισάγουν απορρίμματα από άλλα κράτη προκειμένου να τροφοδοτούν τις εγκαταστάσεις τους και να παράγουν ηλεκτρική ενέργεια και θερμότητα.
Πρόκειται για μία προσέγγιση η οποία εκ πρώτης όψεως δείχνει παράδοξη. Την ώρα που πολλές χώρες αναζητούν τρόπους να μειώσουν τα απορρίμματα που οδηγούνται σε ταφή, άλλες πληρώνονται για να παραλαμβάνουν σκουπίδια. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ένα επιχειρηματικό μοντέλο που βασίζεται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και τηλεθέρμανσης από τα μη ανακυκλώσιμα απορρίμματα, τα οποία διαφορετικά θα κατέληγαν σε χωματερές. Με βάση τα τελευταία στοιχεία της Eurostat που δημοσιοποίησε η European Suppliers of Waste-to-Energy Technology (ESWET) τον Μάιο του 2026, περίπου 59,2 εκατ. τόνοι δημοτικών αποβλήτων οδηγήθηκαν σε μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης στην ΕΕ το 2024, από 56,8 εκατ. τόνους έναν χρόνο νωρίτερα. Η ενεργειακή αξιοποίηση αντιστοιχεί πλέον στο 26,8% των δημοτικών αποβλήτων που υποβάλλονται σε επεξεργασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ακόμη, σύμφωνα με την European Suppliers of Waste-to-Energy Technology (ESWET), οι μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης στην Ευρώπη παρήγαγαν το 2024 περίπου 39 δισ. kWh ηλεκτρικής ενέργειας και 76 δισ. kWh θερμότητας, καλύπτοντας ενεργειακές ανάγκες εκατομμυρίων νοικοκυριών και βιομηχανιών.
Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι η Σουηδία. Η χώρα έχει επενδύσει εδώ και δεκαετίες σε μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης, με αποτέλεσμα να οδηγεί σε ταφή λιγότερο από 1% των οικιακών απορριμμάτων της. Σήμερα, σημαντικό μέρος των απορριμμάτων είτε ανακυκλώνεται είτε χρησιμοποιείται ως καύσιμο για την παραγωγή ηλεκτρισμού και τηλεθέρμανσης. Επειδή όμως οι εγκαταστάσεις έχουν μεγαλύτερη δυναμικότητα από τα εγχώρια μη ανακυκλώσιμα απορρίμματα, η Σουηδία εισάγει κάθε χρόνο απορρίμματα κυρίως από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Νορβηγία, την Ιρλανδία και την Ιταλία.
Σύμφωνα με στοιχεία του Nordic Council of Ministers, το 2022 περίπου 6,8 εκατ. τόνοι απορριμμάτων οδηγήθηκαν στις μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης της Σουηδίας, ενώ η εγκατεστημένη δυναμικότητα των μονάδων φθάνει περίπου τους 7,1 εκατ. τόνους ετησίως. Πρόκειται για σημαντικές ποσότητες, τις οποίες η Ελλάδα θα μπορούσε να προσεγγίσει ύστερα από πολλά χρόνια εάν συνεχίσει με τους τρέχοντες ρυθμούς.
Η εισαγωγή απορριμμάτων δεν αποτελεί περιβαλλοντική «φιλανθρωπία». Οι χώρες που εξάγουν τα απορρίμματά τους πληρώνουν τέλος επεξεργασίας, ενώ η Σουηδία αξιοποιεί το ενεργειακό περιεχόμενο των απορριμμάτων για την παραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας. Όπως επισημαίνουν αναλύσεις του κλάδου, το μοντέλο αυτό αποφέρει στη σουηδική οικονομία δεκάδες εκατομμύρια δολάρια ετησίως, μειώνοντας παράλληλα την κατανάλωση ορυκτών καυσίμων για τηλεθέρμανση.
Ανάλογη εικόνα παρουσιάζουν η Δανία και η Ολλανδία, οι οποίες διαθέτουν επίσης εκτεταμένες μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης απορριμμάτων και συγκαταλέγονται μεταξύ των μεγαλύτερων εισαγωγέων ανανεώσιμου δημοτικού απορριμματικού καυσίμου στην Ευρώπη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι χώρες αυτές παράγουν λιγότερα σκουπίδια από τις υπόλοιπες αλλά ότι έχουν περιορίσει σημαντικά την υγειονομική ταφή και έχουν δημιουργήσει μια αγορά στην οποία τα μη ανακυκλώσιμα απορρίμματα αντιμετωπίζονται ως καύσιμο.
Πλέον, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται πλέον στο πώς θα εξελιχθεί αυτή η αγορά τα επόμενα χρόνια. Οι υψηλότεροι ευρωπαϊκοί στόχοι ανακύκλωσης περιορίζουν σταδιακά τις ποσότητες που μένουν διαθέσιμες για ενεργειακή αξιοποίηση, την ώρα που σε ορισμένες χώρες υπάρχει ήδη μεγάλη εγκατεστημένη δυναμικότητα. Η ισορροπία ανάμεσα στην ανακύκλωση και την ενεργειακή αξιοποίηση, αλλά και η δυνατότητα των μονάδων να εξασφαλίζουν επαρκείς ποσότητες μη ανακυκλώσιμων απορριμμάτων, αναμένεται έτσι να καθορίσουν την επόμενη ημέρα του κλάδου.
